Soru Cevapları
Sıkça Sorulan Sorular
Tribometre (Tribometer) temas halindeki iki yüzey arasında meydana gelen sürtünme katsayısı, sürtünme kuvveti, aşınma miktarı, hacmi kaybı gibi temel tribolojik özellikleri ölçen ölçen bir test ve ölçüm cihazıdır. İlk defa 18. Yüz yılda Alman bilim adamı Musschenbroek tarafından icat edilmiş ve kullanılmıştır. Tribometreler esasen birincil test ve ölçüm cihazlarıdır. Tribolojik testlerde, tribometrelerle yapılan testler sonrası çoğu zaman ikincil ölçüm ve analizlerin de (aşınma yüzeyi ve yüzey altı incelemeleri, profilometrik aşınma izi analizleri, ağırlık kaybı ölçümleri, mikroyapı incelemeleri gibi) yapılması kaçınılmaz olmaktadır.
Aşınma (wear) birbirleri ile temasta olan yüzeyler arasında, farklı tribolojik etkilerle ortaya çıkan ve genellikle istenmeyen malzeme kaybı olarak tanımlanabilir. Sürtünme ciflerindeki aşınma olayı oldukça farklı mekanizmalarla ortaya çıkmaktadır. İstenilen aşınmaya örnek olarak, imalat yöntemlerinden olan talaşlı imalattaki takımın parçayı aşındırarak işlemesi verilebilir. Bu durumda, şekillendirilecek parçanın kolay aşınması, işleyen takımın ise mümkünse aşınmaması arzu edilir.
Sürtünme direncinin (friction resistance) en önemli bileşeni, temastaki izafi hareketli yüzeyler arasında oluşan adhezif bağlar (adhesive bonding) ve bunların kayma dirençleridir (shear resistance). Bu yüzeyler arasına adhezif bağ oluşumunu önleyici iç sürtünme (intrinsic friction) direnci düşük ara elemanlar ilave edildiğinde sürtünme direnci önemli ölçüde azalır. Birbirlerine göre izafi yapan yüzeylere ve yüzeyler arası bölgelere sürtünme direncini düşürmek ve aşınma miktarını azaltmak için bilinçli bir şekilde katılan veya gönderilen katı, sıvı, yarı katı veya gaz formundaki maddelere yağlayıcı (lubricant) denir.
Triboloji kelimesi, Yunanca’da kayma anlamına gelen “Tribos”’dan türetilmiştir. İlk defa, 1966 yılında İngiltere’de Dr. H. Peter tarafından, sürtünme, aşınma ve yağlama konularını tanımlamak için kullanılmıştır. Modern anlamda triboloji birbirleriyle etkileşim halinde olan ve izafi harekette bulunan yüzeyler arasındaki sürtünme, aşınma ve yağlama olayları ile bu olaylar arasındaki ilişkileri inceleyen bir bilim dalıdır.
Temas halinde olan ve birbirlerine göre izafi hareket yapan elemanlar arasında harekete karşı ortaya çıkan dirence sürtünme (friction) denir. Sürtünme her zaman hareketin tersi yöndedir. Sürtünme dünyamızda her yerde karşımıza çıkmaktadır. Örneğin sürtünme sayesinde yürünebilmektedir sürtünme olmasaydı kaygan zeminlerde yürümekten daha zor bir durum ile karşı karşıya kalınır. Sürtünme sadece katılar arasında gerçekleşmez.
Biyomedikal araştırmalarda, ağırlık taşıyan veya ileten yüzeylerin hareketlerinde ve etkileşimleri dâhilinde oluşan, korozyon karakteristiği olan tribokorozyon son yıllarda bilim adamları ve mühendislerin ilgi odağı haline gelmiştir. Esasen tribokorozyon, triboloji ve korozyon disiplinlerinin birleşiminden oluşur ve ikisinin bir arada gerçekleşmesi sonucu meydana gelir. Tribokorozyonun esasları çeşitli alanlarda uygulanmaktadır. Bunlar arasında açık deniz, uzay ve biyomedikal (örneğin diş ve ortopedi) alanlar örnek olarak verilebilir.